BÚT MÁY LÀ GÌ? HIỂU MỘT CÂY BÚT TRƯỚC KHI BẮT ĐẦU VIẾT
BÚT MÁY LÀ GÌ? HIỂU MỘT CÂY BÚT TRƯỚC KHI BẮT ĐẦU VIẾT Bút máy không chỉ là một dụng cụ chứa mực. Đó là một hệ thống dẫn mực được thiết kế để đưa một lượng mực rất nhỏ, đều đặn và có kiểm soát từ thân bút xuống mặt giấy.
Có người cầm bút máy từ những năm đầu đi học. Có người đến tuổi trưởng thành mới bắt đầu sử dụng. Cũng có người chơi bút hàng chục năm, sở hữu cả một bộ sưu tập, nhưng chưa từng tháo một cây bút ra để tìm hiểu vì sao nó viết được.
Bút máy vừa đơn giản, vừa phức tạp như thế.
Đơn giản vì chỉ cần mở nắp, đặt ngòi xuống giấy là có thể viết. Phức tạp vì phía sau một nét mực tưởng như rất bình thường là sự phối hợp của nhiều chi tiết cơ khí và những nguyên lý vật lý thú vị.
1. Thế nào là một cây bút máy?
Bút máy (fountain pen) là loại bút sử dụng mực lỏng được chứa trong một khoang mực hoặc bộ phận chứa mực gắn bên trong thân bút.
Mực được dẫn tới ngòi qua một hệ thống điều tiết, thường gọi là lưỡi gà hay bộ dẫn mực (feed), rồi chuyển từ đầu ngòi sang giấy khi viết.
Khác với bút chấm mực (dip pen), bút máy không cần nhúng ngòi vào lọ mực sau mỗi vài dòng chữ. Nó mang theo nguồn mực của chính mình.
Cũng khác với bút bi, bút máy không sử dụng viên bi quay để chuyển mực lên giấy. Mực được dẫn qua những rãnh nhỏ và khe ngòi, dưới tác động phối hợp của hiện tượng mao dẫn, chênh lệch áp suất và trọng lực.
2. Một cây bút máy gồm những gì?
Nếu bỏ qua các chi tiết trang trí, phần lớn bút máy thông dụng có thể được chia thành năm bộ phận chính. Ngòi bút (Nib)
Là bộ phận kim loại trực tiếp tham gia tạo nét viết. Ngòi thường được chế tạo từ thép không gỉ hoặc hợp kim vàng, có khe dẫn mực và đầu tiếp xúc với giấy được xử lý để chịu mài mòn.
Ngòi có nhiều cỡ nét như EF, F, M, B; cũng có những kiểu ngòi đặc biệt như Italic, Stub, Architect, Flex hay ngòi cong.
Không phải ngòi vàng nào cũng mềm, và cũng không phải ngòi thép nào cũng cứng. Độ đàn hồi còn phụ thuộc hình học, chiều dày, kết cấu và cách chế tạo ngòi. Bộ dẫn mực (Feed)
Thường nằm ngay dưới ngòi, được chế tạo từ nhựa hoặc ebonite.
Đây là bộ phận có vai trò đặc biệt quan trọng: dẫn mực tới ngòi, hỗ trợ trao đổi không khí với khoang mực và điều tiết lượng mực trong quá trình viết.
Một cây bút có ngòi tốt nhưng feed không phù hợp vẫn có thể viết khô, đứt nét hoặc trào mực. Bộ chứa mực (Ink Reservoir)
Có thể là ống mực cartridge, converter, túi mực, khoang mực tích hợp trong thân hoặc một cơ cấu chứa mực khác.
Đây cũng là bộ phận gắn liền với lịch sử phát triển các hệ thống nạp mực của bút máy. Tay cầm và thân bút (Section & Barrel)
Tay cầm là nơi các ngón tay tiếp xúc khi viết. Thân bút bảo vệ và liên kết các bộ phận bên trong.
Đường kính, chiều dài, trọng lượng và điểm cân bằng của bút ảnh hưởng trực tiếp đến cảm giác cầm viết. Nắp bút (Cap)
Không chỉ để bảo vệ ngòi khỏi va chạm, nắp bút còn giúp hạn chế bay hơi nước trong mực, giảm nguy cơ khô ngòi khi không sử dụng.
3. Vì sao bút máy có thể viết mà không cần ấn mạnh?
Hãy quan sát một cây bút máy đang viết.
Mực từ khoang chứa đi vào những rãnh dẫn nhỏ trong feed, tiếp tục di chuyển qua khe ngòi và được giấy tiếp nhận khi đầu ngòi chạm xuống bề mặt.
Hiện tượng mao dẫn giữ vai trò quan trọng trong quá trình này. Đồng thời, không khí cần được trao đổi với khoang chứa để bù cho lượng mực đã sử dụng.
Một hệ thống dẫn mực tốt phải giải quyết được hai yêu cầu tưởng như trái ngược:
* Cung cấp đủ mực khi người dùng viết liên tục.
* Hạn chế mực chảy tự do khi không viết.
Vì thế, feed không đơn thuần là một chiếc máng dẫn mực, mà là bộ phận điều tiết dòng mực và không khí.
Đó cũng là lý do khi sửa một cây bút viết không đều, người thợ không chỉ nhìn vào ngòi mà còn phải kiểm tra feed, khe dẫn mực, độ kín và sự phối hợp giữa các bộ phận.
4. Tại sao hai cây bút cùng cỡ F lại viết khác nhau?
Ký hiệu EF, F, M hay B chỉ cho biết nhóm độ rộng nét theo quy ước của nhà sản xuất, không phải một tiêu chuẩn tuyệt đối áp dụng cho mọi thương hiệu.
Cùng ký hiệu F, hai cây bút có thể cho nét khác nhau vì:
* Hình dạng và kích thước đầu ngòi khác nhau.
* Lượng mực cấp xuống ngòi khác nhau.
* Mực có đặc tính chảy và thấm khác nhau.
* Giấy có độ nhẵn, độ hút mực khác nhau.
* Góc cầm, tốc độ và lực viết của người dùng khác nhau.
Một cây bút không thể được đánh giá đầy đủ nếu tách riêng ngòi khỏi mực và giấy. Bút – Mực – Giấy là một hệ thống tương tác.
Hiểu được điều đó, người mới chơi bút sẽ tránh được nhiều nhận xét vội vàng, chẳng hạn thấy bút viết khô đã kết luận ngòi kém, hoặc thấy nét quá to đã vội cho rằng ngòi sai cỡ.
5. Người mới nên chọn cây bút đầu tiên như thế nào?
Không nhất thiết phải bắt đầu bằng một cây bút đắt tiền.
Một cây bút đầu tiên phù hợp nên có ngòi dễ sử dụng, hệ thống dẫn mực ổn định, cấu tạo không quá phức tạp và thuận tiện khi vệ sinh.
Người viết chữ nhỏ có thể thử ngòi F hoặc EF. Người thích nét đậm, viết thoáng tay có thể thử M. Tuy nhiên, nên thử trực tiếp nếu có điều kiện.
Đừng vội tìm ngòi Flex, Italic hay những kiểu ngòi đặc biệt ngay từ đầu. Chúng có thể đem lại trải nghiệm thú vị, nhưng cũng đòi hỏi kỹ thuật cầm bút và điều khiển nét phù hợp.
Điều quan trọng hơn cả là cây bút giúp người dùng viết thoải mái, ổn định và có hứng thú viết tiếp.
6. Ba điều cần nhớ khi bắt đầu sử dụng Thứ nhất: dùng đúng mực. Bút máy thông thường cần mực dành riêng cho bút máy. Không tự ý dùng mực tàu, mực vẽ chứa hạt màu hoặc các loại mực không được thiết kế cho hệ thống dẫn mực của bút. Thứ hai: không dùng lực quá mạnh. Một cây bút máy được điều chỉnh tốt thường không cần ấn mạnh để ra mực. Ép ngòi quá mức có thể làm biến dạng hai lá ngòi. Thứ ba: vệ sinh đúng cách. Khi thay mực hoặc để bút lâu không sử dụng, nên vệ sinh theo cấu tạo và hướng dẫn của từng loại bút. Không phải cây bút nào cũng có thể tháo rời mọi bộ phận.
7. Hiểu cây bút để viết tốt hơn
Bút máy không phải một dụng cụ bí hiểm.
Khi hiểu được mực đi từ đâu, qua bộ phận nào, vì sao ngòi tạo nét và giấy ảnh hưởng đến nét viết ra sao, người sử dụng sẽ biết lựa chọn, chăm sóc và đánh giá cây bút của mình chính xác hơn.
Từ đây, một thế giới rộng lớn hơn mở ra: lịch sử bút máy, vật liệu chế tác, các kiểu ngòi, hàng chục cơ chế nạp mực, kỹ thuật điều chỉnh, sửa chữa và phục chế.
Bắt đầu chơi bút không nhất thiết phải bắt đầu bằng việc mua thêm một cây bút. Đôi khi, chỉ cần hiểu rõ hơn cây bút mình đang có.